Οι παρωπίδες των ιστορικών.

 

Πρόσφατα διάβασα 2-3 ξεχωριστά παρόμοια άρθρα σε ιντερνετικά σάιτ για τον Σοβιετικό φυσικό και ιστορικό επιστήμης Μπόρις Έσσεν. Ο Έσσεν εκτελέστηκε το 1936 από την NKVD με ψευδείς κατηγορίες και αποκαταστάθηκε η τιμή του πολλά χρόνια αργότερα. Στα άρθρα αναφέρεται ως "κορυφαίος φυσικός και Ιστορικός επιστήμης" με κύριο έργο του την εργασία "Οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες των Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας του Νεύτωνα", η οποία σύμφωνα με τα σάιτ άλλαξε δραματικά τον τρόπο που οι ιστορικοί επιστήμης βλέπουν την επιστήμη. Έχει ήδη τύχει να διαβάσω 2-3 άρθρα του σε μαρξιστικά σάιτ, αλλά με ιντριγκάρισε η εργασία για τον Νεύτωνα του οποίου είμαι θερμή θαυμάστρια, γι αυτό έψαξα τον Έσσεν στο academia. edu στο οποίο έχω συνδρομή. Βρήκα ορισμένες εργασίες για τον Έσσεν μεταξύ των οποίων μια πολύ μικρή που τόνιζε πως "δεν βγήκε αναγνώριση από την Πανεπιστημιακή κοινότητα όσο ζούσε, αλλά το ενδιαφέρον για τον φυσικό θερμάνθηκε τα τελευταία 10-20 χρόνια εξαιτίας της εργασίας του για τον Νεύτωνα". Τυχαία τελικά βρήκα την πλήρη εργασία του Έσσεν για τον Νιούτον σε pdf, την τύπωσα και την διάβασα.

Κατέληξα ότι ισχύει στην Ιστορία της επιστήμης αυτό που ισχύει γενικά στην Ιστορία, το οποίο ο Εντουαρ Καρ περιγράφει λιτά ως "προσέξτε ποιός είναι ο ιστορικός". 

Ο Καρ θεωρούσε πως οι ιστορικοί όχι μόνο μπαίνουν στην υπηρεσία κυβερνήσεων όταν ερμηνεύουν την ιστορία, αλλά έχουν οι ίδιοι παρωπίδες, προσωπικές αντιλήψεις, κοσμοθεωρίες, οι οποίες ακόμη και χωρίς δόλο δεν τους επιτρέπουν να δουν καθαρά τα προς εξέταση θέματα. Η κατανόηση του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού πλαισίου τόσο των παρελθοντικών γεγονότων που ερευνά ο ιστορικός, όσο και του παρόντος του ιστορικού είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των προκαταλήψεων που ενδέχεται να έχει ο ιστορικός -λέει ο Καρρ.

Ο Μπόρις Έσσεν είναι 100% μαρξιστής. Γι αυτό είναι βαθειά πεπεισμένος πως ο Μαρξ μίλησε σωστά και ο ιστορικός υλισμός είναι ο μοναδικός τρόπος να ερμηνεύσεις τον κόσμο, σε οποιαδήποτε εποχή. Πιστεύει ότι η ύλη προηγείται της συνείδησης και την διαμορφώνει, και μάλιστα, πως αυτό συνέβαινε πάντα. Τα άτομα γεννιούνται μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες παραγωγής ανά εποχή και τόπο, σε συγκεκριμένη τάξη, κι αυτές οι συνθήκες διαμορφώνουν τον χαρακτήρα και την δράση τους - όχι ας πούμε η θρησκεία ή οι ιδεολογίες.

Εξαιτίας των προσωπικών του ανιτλήψεων ο Μπόρις Έσσεν βλέπει τις έρευνες και τα επιτεύγματα του Άιζακ Νιούτον ως αποτέλεσμα της πίεσης που άσκησε σε αυτόν η άρχουσα τάξη. Όπως ακριβώς λέει:

"Φθάσαμε στο τέλος της ανάλυσής μας για τις "Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας" του Νεύτωνα (Principia). Έχουμε δείξει πώς το φυσικό τους περιεχόμενο προέκυψε από τις ανάγκες εκείνης της εποχής, τα οποία είχαν τεθεί στην ημερήσια διάταξη (των επιστημόνων) από την τάξη που ανερχόταν στην Εξουσία".

Ο Μπόρις Έσσεν κάνει τελείως λάθος. Αληθεύει ότι μεγάλο μέρος της επιστημονικής έρευνας εδώ και καιρό κατευθύνεται από την άρχουσα τάξη και τα ενδιαφέροντά της, σε βαθμό που να είναι αδύνατον ακόμη και στα πανεπιστήμια να είναι κυρίως αλτρουιστική, αλλά ΔΕΝ αληθεύει ότι οι μεγάλοι επιστήμονες των θετικών επιστημών έχουν κίνητρα λογικά, οικονομικά ή ακόμα και επιδίωξης κύρους. Κάθε άλλο. Ο Νιούτον, ο Αϊνστάιν, ο Κέπλερ, ο Γαλιλαίος, όλοι παρακινούνταν από μεταφυσικές ανησυχίες. Προσπαθούσαν να καταλάβουν πώς κινείται το Σύμπαν, τι υπήρχε πριν αυτό που βλέπουμε και τι θα έρθει μετά, για να καταλάβουν πώς ενεργεί η Θεία δύναμη που δημιούργησε τα πάντα. Ταυτόχρονα, οι εμπνεύσεις τους ήρθαν στο μυαλό όλων σε πολύ νεαρή ηλικία και μέσα σε μια έκλαμψη -όπως λέμε- δηλαδή επίσης μεταφυσικά, όχι μετά από πολυετείς προσπάθειες.

Ο Άιζακ Νιούτον συγκεκριμένα γνωρίζουμε ότι πέρασε σχεδόν όλη την ζωή του χωρίς να ενδιαφερθεί για κανένα υλικό αγαθό -έως τουλάχιστον τα 70 του, όπου πρώτη φορά μήνησε κάποιον για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας. Ευρύτατα μορφωμένο άτομο, κρατούσε ημερολόγιο από τα χρόνια της εφηβείας του στα λατινικά, αλληλογραφούσε με συναδέλφους του στην γλώσσα που μιλούσε ο καθένας, διάβασε την Καινή Διαθήκη στα αρχαία ελληνικά, ενώ έμαθε εβραϊκά για να έχει σωστή κατανόηση της Τορά. Μόλις στα 22 αναγκάστηκε να ζήσει για 2 χρόνια στο σπίτι του στην επαρχία κι εκεί διεξήγε τα πειράματα που τον οδήγησαν σε όλες τις σπουδαίες ανακαλύψεις. Στα 26 του έγινε καθηγητής μαθηματικών στο Πανεπιστήμιό του, στην πιο περίοπτη θέση μαθηματικών που υπήρχε τότε και λίγο αργότερα βουλευτής στο Κοινοβούλιο, χωρίς ποτέ κανείς να τον δει ούτε μία φορά σε κοσμική ή κοινωνική συγκέντρωση ή κάποιο συγχρωτισμό με άλλους ανθρώπους οποιασδήποτε τάξης, πόσο μάλλον της άρχουσας. Ανύπαντρος, χωρίς οικογένεια, ερημίτης από επιλογή, ανακάλυψε την βαρύτητα, τους 3 νόμους της κίνησης, τον απειροστικό λογισμό, πολλά γύρω από την οπτική (φώς, τηλεσκόπια), όμως γνωρίζουμε μετά βεβαιότητος από την πληθώρα των βιβλίων που έγραψε ότι ήταν ένα βαθιά θρησκευόμενο άτομο όλη του την ζωή, αφιερωμένο ισόβια στην μελέτη όλων των θρησκειών και αφοσιωμένο πολύ περισσότερο στον αποκρυφισμό και την αλχημεία, από ό,τι στην φυσική και τα μαθηματικά. Πεπεισμένος ότι υπάρχει Θεός (όχι όμως Αγία Τριάδα) και τα λόγια του βρίσκονται μέσα στην Βίβλο, προσπάθησε να βρει στην Βίβλο όλα τα κρυφά μηνύματα που θα αποκάλυπταν τα μυστικά της Γένεσης των πάντων και κατέληξε έως και να υπολογίσει το Τέλος του κόσμου. Τα βιβλία του που δεν ασχολούνται με την φυσική και τα μαθηματικά είναι: η "Χρονολογία των Αρχαίων βασιλείων, οι "Παρατηρήσεις επί των προφητειών του Δανιήλ και της Αποκάλυψης του Ιωάννη", ο "Ιστορικός απολογισμός δύο σημαντικών διαστροφών των Ιερών κειμένων"(1), ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα αγοράστηκαν από κάποιον συλλέκτη 7.500 σελίδες με σημειώσεις του Νιούτον οι οποίες τελικά περιείχαν μόνο παρατηρήσεις και πειράματα Αλχημείας -καθόλου Φυσική και Μαθηματικά. 

Δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι ο Άιζακ Νιούτον έκανε εργασίες που "το φυσικό τους περιεχόμενο προέκυψε από τις ανάγκες εκείνης της εποχής, τα οποία είχαν τεθεί στην ημερήσια διάταξη από την τάξη που ανερχόταν στην Εξουσία", όπως ισχυρίζεται ο Έσσεν. Ακριβώς το αντίθετο, το μόνο πράγμα που δεν πέρασε από το μυαλό του Νιούτον ήταν η τάξη που ανέβαινε στην Εξουσία, στην Αγγλία της εποχής του. 

Απορία λοιπόν προκαλεί ο χαρακτηρισμός για τον Έσσεν στα άρθρα "κορυφαίος φυσικός και Ιστορικός επιστήμης". Από πού βγαίνει το συμπέρασμα ότι ήταν  κορυφαίος; Γνωρίζουμε ότι στις λίστες με τους 20 κορυφαίους φυσικούς της Σοβιετικής Ενωσης δεν υπάρχει το όνομά του. Γιατί αναφέρεται ως κορυφαίος από τους αρθρογράφους; Η απάντηση μπορεί να προκύψει εάν συνδυάσουμε την πληροφορία που προανέφερα, δηλαδή πως "το ενδιαφέρον για τον φυσικό θερμάνθηκε τα τελευταία 10-20 χρόνια" και το είδος των σάιτ που αναφέρουν τον Έσσεν, τα οποία είναι όλα μαρξιστικά ή εβραϊκά. 

Η πλήρης εξήγηση είναι νομίζω η εξής: με την άνοδο του ίντερνετ και την ευκαιρία σε μεμονωμένες ομάδες ατόμων να επικεντρώνονται στο κύριο θέμα που ενδιαφέρει κάθε ομάδα, κάποιος μια μέρα έγραψε ένα άρθρο για τον Έσσεν, είτε επειδή ο Μπόρις Έσσεν ήταν ένας ακόμα μαρξιστής που εκτελέστηκε άδικα, είτε επειδή ήταν ένας ακόμα Εβραίος που δολοφονήθηκε -ίσως επειδή ήταν Εβραίος. Αυτό το άρθρο αναπράχθηκε πολλές ακόμα φορές από ακόλουθους του σάιτ (1). Μετά από καιρό, κάποιος έκανε μια σημείωση για τον Έσσεν σε κάποιο μεταπτυχιακό το οποίο αναρτήθηκε στο Academia.edu. Μετά από λίγο καιρό ακόμα κάποιος (όπως εγώ, που το συνηθίζω) μετέφρασε την εργασία του Έσσεν στα αγγλικά και την έδωσε στο κοινό σε pdf. Καθώς φράσεις της εργασίας αναπαράγονταν σε μεταπτυχιακά, κάποιος άλλος μπορεί να την μετέφρασε και στα γερμανικά. Τελικά κάποιος εκδότης niche εκδόσεων όπως λέμε εξέδωσε σε μικρό βιβλίο την εργασία του Έσσεν για τον Νιούτον, η οποία είναι εύληπτη, σχεδόν παιδική στην διατύπωσή της και δεν χρειάζεται γνώσεις μαθηματικών ή φυσικής για να γίνει κατανοητή. Κι αυτό είναι όλο. Ο Έσσεν μπορεί να χαρακτηρίζεται πλέον ως "κορυφαίος", αφού αυτό τουλάχιστον το έργο του υπάρχει σε τυπωμένο βιβλίο -έστω και αν τυπώθηκε 80 χρόνια μετά τον θάνατό του. 

Ωστόσο, ο Έσσεν δεν είναι κορυφαίος ιστορικός της επιστήμης. Είναι κάποιος που με την περιορισμένη του αντίληψη για τον κόσμο και τις παρωπίδες του μαρξισμού, προσπάθησε να ερμηνεύσει μια πολύπλευρη αληθινή ιδιοφυία σαν τον Άιζακ Νιούτον.  

************************** 

 (1: "αναπαράχθηκε πολλές φορές". Πόσες φορές; Μπορώ να σας πω το εξής: Το όνομα της σελίδας μου στο Ίντερνετ που δεν είναι καθόλου, μα καθόλου σημαντική -τουλάχιστον, όχι σήμερα- σε αναζήτηση στο Google φέρνει 800.000 αποτελέσματα και υπάρχουν συγκεκριμένα της άρθρα που έχουν αναδημοσιευτεί μέσα στο Facebok 1.600 φορές. Αυτή είναι η δύναμη του ίντερνετ.)