Το είναι και το φαίνεσθαι.

 

Εχθές στην σελίδα Πολιτικά Ημερολόγια υπήρχε ένα απόσπασμα του βιβλίου "Θεωρία της ημιμόρφωσης" του Τεοντόρ Αντόρνο (που μπορείτε να βρείτε εδώ: 
(https://www.facebook.com/politikaimerologia/posts/pfbid02a3YXVUQuenyXiE9dWVpMA265qzpd7RDujZVginqHkfMTHYZUHuWBVZuJmadxTN27l) Η ημιμόρφωση απορά την γενική μόρφωση του ατόμου και τα προΙόντα πολιτισμού με τα οποία έρχεται σε επαφή, τα οποία φαίνεται πως τώρα πια έρχονται -ή εμείς τα αναγκάζουμε να έρχονται - σε εμάς δυιλισμένα σε ευκολόπεπτες μορφές, π.χ. κωμικά σκέτς στην τηλεόραση αντί για το πλήρες θεατρικό "Ο αρχοντοχωριάτης" του Μολιέρου παιγμένο σε θεατρική σκηνή, όπως του πρέπει. 

Όχι μόνο τα σημερινά προϊόντα πολιτισμού και μόρφωσης είναι υποκατάστατα των παλιότερων σημαντικών αντίστοιχων, αλλά και οι παραγαγωγοί τους το γνωρίζουν, γι αυτό συνειδητά τα παράγουν έναντι χαμηλότερης τιμής, αλλά και με μικρότερο χρόνο ζωής, π.χ τα βιβλία. Αν και είναι ελκυστικά στο μάτι με τα πολύχρωμα εξώφυλλά τους, εντούτοις η ίδια η κατασκευή τους είναι πρόχειρη. Οι εκδότες γνωρίζουν ότι ΔΕΝ θα διαβάζονται 100 ή 300 χρόνια μετά, οπότε δεν μπαίνουν στον κόπο να τα φτιάξουν ώστε να αντέξουν στον χρόνο, όπως έκαναν παλιότερα.  

Καλό παράδιεγμα είναι το βιβλίο της φωτογραφίας. Είναι μικρό σε μέγεθος με ύψος όσο ένα στυλό Bic και φάρδος ίσα με ένα συνηθισμένο κινητό. Κι όμως σε αυτές τις διαστάσεις έχει 410 σελίδες πυκνογραμμένες, τυπωμένες σε δεκαεξασέλιδα που στην συνέχεια ράφτηκαν στο χέρι και κολλήθηκαν στην ράχη, ενώ το εξώφυλλό του είναι επενδεδυμένο με αληθινό κόκκινο δέρμα. Τυπώθηκε το 1922. Ο εκδότες του γνώριζαν πως όποιος το αγοράσει θα το διαβάσει ξανά και ξανά, θα το κληροδοτήσει στα παιδιά του και αυτά στα παιδιά τους. Και πράγματι, έτσι έγινε ,γι αυτό 103 χρόνια μετά βρίσκεται σε άριστη κατάσταση και το διαβάζω εγώ. Ποιό σημερινό βιβλίο κατασκευάζεται με ορίζοντα την αιωνιότητα; Ποιού συγγραφέα οι σκέψεις κρίνονται τόσο σπουδαίες από τους εκδότες, ώστε να τυπώνονται σε δερματόδετα αντίτυπα; 

Αληθεύει ότι η τιμή κάθε βιβλίου και ο τρόπος κατασκευής του δεν συνεπάγονται απαραίτητα χαμηλή ποιιότητα περιεχομένου, ωστόσο επίιησς αληθεύει πως το μόνο βιβλίο που τυπώνεται πάντα προσεγμένα και με βεβαιότητα θα διαβάζεται 100 χρόνια μετά είναι η Βίβλος. Η γοητεία της στους αναγνώστες είναι εγγυημένη, η συχνή χρήση της σίγουρη, γι αυτό κανείς δεν την τυπώνει σε ΒΙΠΕΡ (Βιβλία Περιπτέρου) που θα φυλλορροήσει σε λίγο καιρό, εξαγριώνοντας τον αναγνώστη. Διαβάζουμε βιβλία, αλλά το κάνουμε πρόχειρα, στα πεταχτά. Ευκολα τα ξεχνάμε και προχωράμε σε άλλα, νέα. Όταν κάνουμε εκκαθάριση στην βιβλιοθήκη μας μπορεί να πετάξουμε /δωρίσουμε έως και 100 βιβλία των τελευταίων τριών ετών - και μερικές φορές ίσως καλύτερα θα ήταν να τα πετάγαμε όλα: δεν υπάρχει μια "Ιλιάδα" ανάμεσά τους ή μια "Αινιγματική αυτοκτονία". Απλώς πιάνουν ανώφελα χώρο στα ράφια και χρειάζονται ξεσκόνισμα δυό φορές τον χρόνο, χωρίς ποτέ να τα ξαναδιαβάζει κανείς.

Στα σημερινά βιβλία λοιπόν, μάλλον υπάρχει μια κάποια αντιστοιχία ανάμεσα στην κατασκευαστική προχειρότητα τους και την ποιότητα των γραφόμενων σε αυτά. Γνωρίζουμε τόσο εμείς όσο και οι εκδότες πως είναι στην πλειοψηφία τους προϊόντα ημιμόρφωσης, γι αυτό το φαίνεσθαι και το είναι τους ταιριάζει. Μήπως πρέπει να σταματήσουμε να καταναλώνουμε τέτοια προϊόντα;  Μήπως οφείλουμε στον εαυτό μας να καταβάλουμε προσπάθεια να μορφωθούμε αληθινά; Να διαβάσουμε τον Ιμμάνουελ Καντ πριν από τον Φρήντριχ Χέγκελ, τον Πλάτωνα πριν από τον Αριστοτέλη,  ώστε να μπορέσουμε μόνοι μας να αντιληφθούμε ότι ο ένας σκέφτεται κι απαντάει στα ερωτήματα του άλλου. Είναι σίγουρο πως δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσουμε αληθινή μόρφωση με τον "Αλχημιστή".