Ο Όμηρος κι ο μισογυνισμός.

 

Η ηθοποιός Λουπίτα Νιόγκο που έπαιξε στην ταινία "Οδύσσεια" τον ρόλο της Ωραίας Ελένης (και της Κλυταιμνήστρας", πρόσφατα διατύπωσε κάποιο είδος επίπληξης για τον Όμηρο και την μικρή θέση που καταλαμβάνουν οι γυναίκες στο έργο του. Η Λουπίτα αν είχε κάποιο είδος αξιοπρέπειας θα αρνιόταν να παίξει, αυτή μια μαύρη από την Κένυα, την Ωραία Ελένη. Ωστόσο ας το προσπεράσουμε αυτό κι ας πάμε στο θέμα που θίγει.

Ο Όμηρος είναι ποιητής της αρχαίας Ελλάδας που δεν είχε κανέναν σκοπό να υποτιμήσει τις γυναίκες στο έργο του. Απλούστατα έγραψε δύο έπη, τα μοναδικά που έχουμε στην ελληνική Γραμματεία. Τα έπη αφορούν τον πόλεμο, επομένως πολύ λογικά εκτυλίσσονται γύρω από άντρες: αυτοί πηγαίνουν στον πόλεμο, αυτοί γυρίζουν από αυτόν, χάνονται στην θάλασσα, περιπλανώνται και τέλος επιζούν ή πεθαίνουν προσπαθώντας να γυρίσουν στο σπίτι τους. 

Ακόμα κι έτσι ο Όμηρος αφιερώνει αρκετό χρόνο στις γυναίκες. Ως θεές κα θνητές, επηρεάζουν την έκβαση της ιστορίας, την σκέψη και την δράση των ανδρών ηρώων, αντικαθιστούν τους βασιλιάδες συζύγους τους όταν αυτοί λείπουν και ανάλογα με τα πεπραγμένα των ανδρών, τους περιμένουν υπομονετικά (Πηνελόπη) ή τους  δολοφονούν μετά την άφιξή τους (Κλυταιμνήστρα). Ο Ομηρος δεν φαίνεται κάπου να αφαιρεί από τις γυναίκες την εμπρόθετη δράση, αυτό που λέμε στα αγγλικά agency -παρά μόνον αν είναι μιλάει για τις άτυχες σκλάβες. 

Οπως είπαμε πριν ο Όμηρος έγραψε έπη. Οι υπόλοιποι ποιητές της αρχαιότητας, στις τραγωδίες και τις κωμωδίες τους έδωσαν μεγάλη σημασία στις γυναίκες, τα πιο αδύναμα μέλη της κοινωνίας, που δεν είχαν πολιτικό λόγο. Από κοινού, όλοι μαζί, έναν σοβαρή κριτική στην κοινωνία τους, καταδεικνύοντας μέσα από τις ηρωίδες, τους παράλογους νόμους των τυράννων (Αντιγόνη), την μαύρη μοίρα των σκλάβων του πολέμου (Τρωάδες), τον πόνο εκείνων που θυσιάζονται τα παιδιά τους για τον Πόλεμο και πριν και μετά τις μάχες (Ορέστεια), το δράμα της προδομένης από τον εραστή- σύζυγο γυναίκας (Μήδεια), ή ακόμα και στην κωμωδία το πόσο μπουχτίζουν οι γυναίκες από αυτήν την υπόθεση των απανωτών πολέμων που τις αφήνουν συνέχεια μόνες (Λυσιστράτη). 

Επομένως εάν τυχόν καταμετρήσουμε την ανάλυση των γυναικείων χαρακτήρων στους αρχαίους ποιητές αλλά και στον Όμηρο -που όπως είπαμε, έτσι κι αλλιώς έγραψε έπη- δεν φαίνεται να υστερούν σε ενσυναίσθηση οι αρχαίοι. Αντιλαμβάνονται την δύσκολη θέση των γυναικών, καθώς κι ότι αυτές την αντισταθμίζουν αρκετά με δικές τους μεθόδους. Σε γενικές γραμμές οι γυναίκες όχι μόνο δεν λείπουν από τους αρχαίους ποιητές, αλλά είναι τολμηρές και αντισυμβατικές με ένα εκατομμύριο τρόπους.

Η Λουπίτα αν καταλάβαινε σε πόσο μισογυνικό κόσμο ζούν σήμερα οι γυναίκες, θα αναρωτιόταν γιατί είναι με κάποιο αθέατο τρόπο υποχρεωμένη η ίδια να πάει στην πρεμιέρα μισόγυμνη. Γιατί αφού στην πρεμιέρα την τιμούν για το ταλέντο και την υποκριτική της ικανότητα, οφείλει εντούτοις να παρουσιαστεί ως διακόσμηση του χώρου; Γιατί οι άντρες ηθοποιοί γύρω της ήταν ντυμένοι κι καλυμμένοι έως τον λαιμό; Γιατί ο Μάτι Ντέιμον δεν εμφανίστηκε με μαύρο σορτς και σανδάλια, παρά το ότι έχει κοιλιακούς, ποντίκια στα μπράτσα κλπ, όλα άξια θαυμασμού για το μάτι του θεατή όπως και το αγαλματένιο σώμα της Λουπίτα; 

Με λίγα λόγια, οι κορόνες δριμείας κριτικής στους αρχαίους να λείπουν. Δεν μπορούμε να κρίνουμε με σημερινά μάτια την κοινωνία πριν 2.800 χρόνια. Χρειαζόμαστε την απόσταση εκατονταετιών για να αποφασίσουμε ποια εποχή ήταν πιο μισογυνική και ποια σεβόταν πιο πολύ τις γυναίκες, του Όμηρου ή η σημερινή; 

(Μελουζίν)