Πόσο αξίζει η εξυπνάδα;

 

   Στην εικόνα μας το βιβλίο "Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας" του Κάρλο Τσιπόλα. Είναι ένα δημοφιλές δοκίμιο για την ανθρώπινη ηλιθιότητα, γραμμένο από τον Ιστορικό και καθηγητή Ιστορίας της Οικονομίας Τσιπόλα, κατά την δεκαετία του 70. Στις σελίδες του ο καθηγητής μελετάει την ανθρώπινη διαγωγή και καταλήγει ότι υπάρχουν 4 τύποι ανθρώπων: ο ανήμπορος, ο κακοποιός, ο ευφυής και ο ηλίθιος. Περεταίρω εξετάζει ειδικά τον ηλίθιο και διαπιστώνει ότι τον βρίσκουμε σε όλες τις κοινωνικές τάξεις , στο ίδιο ποσοστό.

   Το βιβλίο είναι ευχάριστο και ό,τι πρέπει για ελαφρά ψυχαγωγία, όμως παρά το ότι είναι πολύ δημοφιλές, δεν αξίζει τον κόπο να το σκεφτεί ή να το λάβει υπόψη του κάποιος στα σοβαρά. 

    Αυτό διότι ο Τσιπόλα κατηγοριοποιεί την δράση των ανθρώπων με όρους οικονομίας, δηλαδή με κέρδη και ζημίες. Και ναι μεν αυτό είναι αναμενόμενο από έναν καθηγητή Οικονομίας, πλην όμως συνιστά  κοινωνιολογικό και ηθικό σφάλμα. Δεν μπορούμε να μιλάμε για τον άνθρωπο, με όρους που χρησιμοποιούμε για τις επιχειρήσεις. 

     Συμφωνώ πως αφηρημένα μπορούμε να δεχτούμε ότι η εξυπνάδα έχει μια κάποια αξία, κάποια χρησιμότητα. Ωστόσο την μεγαλύτερη αξία και χρησιμότητα έχει αυτό που ονομάζουμε περιληπτικά "καλοσύνη", δηλαδή αθροιστικά η ενσυναίσθηση, το αίσθημα προσφοράς και η ηθική. Ενδέχεται οι έξυπνοι άνθρωποι να διακρίνονται σε επιμέρους επαγγελματικούς τομείς, ή με κάποια ανακάλυψή τους να ωφελούν μεγάλους αριθμούς πληθυσμού σε ειδικά θέματα. Εντούτοις είναι η καλοσύνη των καθημερινών ανθρώπων, η ενθαρρυντική κουβέντα τους, το χέρι βοηθείας που τείνουν σε γνωστούς /αγνώστους εκείνο το χαρακτηριστικό  που μας επιτρέπει να επιβιώνουμε ως ανθρωπότητα τόσους αιώνες, ειδικότερα τα αδύναμα μέλη ή ομάδες της κοινωνίας. 

   Προσωπικώς γνωρίζω πληθώρα ατόμων που είναι ηλίθια κατά τον ορισμό του Τσιπόλα, δηλαδή με τις πράξεις τους έχουν βλάψει τον εαυτό τους και τους γύρω τους. Κλασικό παράδειγμα σε αφθονία είναι οι γονείς εργάτες που δεν μερίμνησαν να βάλουν αρκετά ένσημα όταν δούλευαν ή να αποταμιεύσουν, γι αυτό πήραν πολύ μικρή  ή και μηδενική σύνταξη όταν ήρθε η ώρα. Αποτέλεσμα αυτού είναι να επιβαρύνουν οικονομικά τα παιδιά τους επί 20-30 χρόνια. Δεν νομίζω πως οι γονείς αποδείχθηκαν επιζήμιοι για κανένα. Ναι μεν το οικονομικό βάρος στα παιδιά τους είναι αρνητικό, αλλά η προηγούμενη προσφορά των γονέων είναι παραπάνω από θετική, και είναι το απόθεμα εξαιτίας του οποίου τα παιδιά τους καταφέρνουν ακόμα και σε αυτούς τους φριχτούς καιρούς να επιβιώνουν. Ταυτόχρονα ούτε για τους γονείς οι λάθος επιλογές ήταν επιζήμιες, γιατί η συνολική πορεία της προσφοράς τους, της περίσσιας αγάπης που έδωσαν, ήταν μόνη της και ηθική ανταμοιβή για τους ίδιους. Όπως όλοι γνωρίζουμε, ο καλός άνθρωπος δίνει το τελευταίο του τσιγάρο στον άστεγο και δεν στεναχωριέται καθόλου που μένει στερημένος κι α-τσίγαρος.

Με λίγα λόγια, κατά την γνώμη μου γενικώς η εξυπνάδα έχει υπερεκτιμηθεί. Δεν έπρεπε ποτέ να έχουμε έχουμε ασχοληθεί με τεστ IQ, να έχουν γραφεί βιβλία γι αυτήν, να γίνονται έρευνες μέτρησής της από χώρα σε χώρα κλπ. Η εξυπνάδα δεν αξίζει πολλά. Οπωσδήποτε, δεν αξίζει τίποτα μπροστά στην καλοσύνη.